Bài giảng 9: Sự sống trong đất

(Lecture 9: Life in the soil)

Date: 15/11/2021

Câu hỏi tổng hợp từ bài giảng
(Questions from the lecture)

1. Em muốn ủ phế phẩm nông nghiệp để có vi sinh vật phân giải xenlulose và vi sinh vật cố định đạm thì em nên dùng loại chế phẩm nào ạ?
2. Thầy giảng con bọ nhảy – collembola có tác dụng gì đối với đất vậy?
3. Một số nhóm vi khuẩn cố định khí metan trong không khí và tham gia cố định các-bon trong đất. Mong ông chia sẻ thêm. Đó là nhóm nào? Nó thường sống trong điều kiện môi trường nào hay cộng sinh với loại cây nào?) Có nghiên cứu nào tính toán nào để biết là nó có thể cố định được bao nhiêu kg Metan không? Như thế sẽ có minh chứng cụ thể để chứng minh sản xuất hữu cơ có thể giúp giảm thiểu khí nhà kính.
4. Trong hệ sinh vật đất, ngoài nhóm vi khuẩn ra, thì các sinh vật khác trong đất có khả năng cố định Metan không?
5. Cách xử lý phèn bằng vi sinh hiệu quả trong sản xuất lúa hữu cơ?
6. Nước tưới được xử lý bằng công nghệ điện từ trường(chuyển sang dạng ion và cấu trúc nhỏ hơn) rồi dùng để pha phân bón hay tưới cho cây thì có được xem là công cụ phục vụ cho canh tác hữu cơ không ạ?
7. Cho em hỏi về: đặc điểm của đất ở vùng nhiễm mặn và đất ngập nước mặn theo thủy triều?
8. Cho em hỏi, nấm rễ và những vi sinh có lợi thích hợp trong môi trường yếu khí hay hiếu khí? Nếu canh tác lúa nước trong điều kiện ngập nước liên tục như mô hình lúa tôm thì có nhóm nấm hay vi sinh vật nào có lợi tương hỗ giúp cây lúa phát triển tốt không?

Câu hỏi thảo luận:

I. Bạn có từng sử dụng các hỗn hợp, dung dịch pha chế bón cho đất nhằm mục đích làm gia tăng chức năng sinh học cho đất hay không? Vui lòng chia sẻ kinh nghiệm của bạn về vấn đề này? (I. What experience do you have of using biological preparations to improve the functioning of soil biology?) 
Các ý kiến thảo luận:
1. Em có sử dụng dung dịch pha loãng imo có thành phần: men rượu, sữa chua, sữa, men tiêu hoá, đường ạ.
2. Em đã có pha chế ra men vi sinh bản địa IMO4 (men vi sinh, men rượu, cám gạo, mật rỉ đường, chuối, đu đủ chín) để tưới cho đất trong quá trình trồng cây và ủ phân chuồng. Em đã thấy hiệu quả việc ủ phân chuồng nhanh hoài mục hơn, em cũng đã mua sử dụng tricoderma để ủ phân chuồng và bã đậu nành, tùy nhiên giá thành hiện nay quá cao.
3. Ở gia đình mình có sử dụng: 1 loại hỗn hợp tự pha chế như sau: Các loại cá (vùng nước mặn) cho cá này vào 1 cái vật liệu chứa (Mái, thùng,…) thời gian 2-3 tháng cho cá phân hủy hết (Giống như ủ nước mắm). sau đó pha loãng với nước để tưới cho cây (Chủ yếu là tưới cho cây dưa hấu). Sau khi sử dụng thì thấy dưa hấu phát triển rất tốt. 
4. Sử dụng Tricoderma nhằm hỗ trợ cho đất và giúp kiểm soát dịch hại. Dùng theo hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất. Người dân thường bỏ liều lượng nhiều hơn khuyến cáo vì nó vẫn tốt ạ!
5. Ở Tây Nguyên đang dùng EM này cho cà phê và hồ tiêu. Bây giờ có thể ủ với cá. 
6. EM gốc pha chế thành EM thứ cấp, có thể xử lý mùi hôi tốt. Hoặc dùng để xử lý rơm rạ. Phân hủy nhanh, giúp hỗ trợ tạo độ phì nhiêu cho đất.
7. Hiện nay tôi có sử sung chủng Vi sinh cô định đạm tự do Azotobacter chroococcum và chủng visinh phân giải lân Bacillus subtilis xử lý phụ phẩm và xử lý rơm rạ sau thu hoạch.
8. Quan điểm về sử dụng EM: trên thị trường có dạng bào tử. Khi sử dụng, có thể hoạt hóa để dùng được ngay, giúp mau hoai mục. Nếu tưới ở môi trường bên ngoài, cần tùy theo điều kiện để hoạt hóa hay không. 
9. Nếu sử dụng EM quá nhiều hoặc tưới vào đất quá nhiều có ảnh hưởng gì đối với hệ sinh vật đất không
10. Tại Cà Mau, các vuông nuôi tôm kết hợp với trồng rừng, hộ dân có sử dụng vi sinh EMP-MT do công ty Bio Minh Phú sản xuất, có tác dụng phân hủy cành, lá cây rơi xuống…rất tốt, hạn chế ô nhiễm nguồn nước, tạo thức ăn tự nhiên cho tôm, cá.
11. Kích hoạt nấm Trichoderma phun lên vườn vào đầu và cuối mùa mưa. Sử dụng máy cắt cỏ thay vì thuốc trừ cỏ. Phun nấm Trichoderma lên cỏ để phân hủy nhanh. Phun vi sinh vật phân giải P vào đất. Phong trào trồng cà phê chất lượng cao sử dụng sinh vật có lợi (gọng kìm) để tấn công sâu hại. Nuôi con bọ ngựa cũng có tác dụng tương tự. 
12. Sử dụng nguồn phân trùn quế ( nuôi từ chất thải bò). Áp dụng phân trùn quế cung cấp dinh dưỡng cho cây và vi sinh vật vào đất.   
13. Sử dụng Trichoderma, EM, rỉ mật. Sau đó, chuyển sang sử dụng các loại vi sinh vật bản địa (có hàng ngàn hàng tỉ). Sử dụng đa dạng cây trồng đặc biệt là cây cố đinh đạm (muồng đen-người Pháp nghiên cứu từ 100 năm trước). Theo thời gian, giảm chi phí tối đa cho người nông dân, tăng lợi nhuận ròng.
14. Chúng ta nên nghĩ về chất lượng dẫn đến giá cả. Khi chuyển sang NNHC cần lên kế hoạch để đầu tư. Khi trao đổi với nông dân thì phải giải thích về việc chấp nhận sản lượng giảm đi. Ưu tiên đưa sinh vật đất ngay trong giai đoạn đầu. Cắt cỏ nhưng không bỏ gốc. Không nên bón quá nhiều phân vi sinh. Không nên bón phân NPK thì nấm bệnh sẽ phát triển.
Một số câu thảo luận trên padlet:
1. Mình đang phân lập chủng nẫm trichoderma sp. và vi khuẩn Bacillus sp. tại để sản xuất phân hữu cơ và bón cho đất.
2. Mình đã từng sử dụng chế phẩm Sumitri giúp phân hủy rơm rạ trước khi làm đất để sạ lúa. Sử dụng nấm Trichoderma ủ vỏ cà phê, rơm rạ để làm phân vi sinh bón cho cà phê.
3. Có sử dụng phân hóa học để tăng năng xuất cho cây lúa, và sử dụng phân dơi kết hợp với phân hóa học cho trồng dưa hấu.

Câu hỏi thảo luận:

II. Vai trò của nấm rễ và các loài nấm khác đối với cây trồng là gì? (II. How caan mycorrhizal and other soil fungi benefit crops?)
Các ý kiến thảo luận:
1. Chưa biết nấm ở đâu có, đối với nấm rễ nếu trong đất thì cây tiết các chất dinh dưỡng nuôi nấm và ngược lại thì nấm sẽ cho các chất dưỡng lại cho rễ cây để cây hấp thụ.
2. Các loại nấm khác thì hỗ trợ cung cấp các nguyên tố đạm, lân, kali cho cây.
3. Khi mua các chế phẩm nấm bên ngoài thị trường thì không mua các loại nấm không phù hợp.
4. Hệ sinh thái gián tiếp để hỗ trợ cây trong lấy vật chất dưới đất lên dể nuôi cây.
5. Cộng sinh mới có ích, giảm khả năng ức chế do hạn hán, giảm shock hạn -> giúp tăng năm suất. 
6. Các loại nấm rễ và nấm trong đất khi làm thực tế thì thấy cần có hệ sinh thái của rễ cây mới giúp phát triển hệ nấm trong đất.  
7. Nhóm nấm kí sinh côn trùng có tác dụng tiêu diệt các côn trùng. 
8. Nấm đối kháng có tác dụng kháng  các bệnh hại ở rễ …
9. Nấm rễ thường làm tăng khả năng hấp thu các hợp chất vô cơ của thực vật như nitrat và photphat từ đất. Vận chuyển carbohydrate và các chất dinh dưỡng khác.
10. Nấm rễ để liên kết các rễ lại, tạo ra các chất để rễ hút dinh dưỡng; những nấm khác là nấm đối kháng tiêu diệt 1 số côn trùng có hại và 1 số nấm có hại. 
11. Nấm rễ ở cây họ đậu (vi khuẩn rhirobium) còn có khả năng cố định đạm từ khí quyển, tạo ra dinh dưỡng đạm cải tạo đất, tơi xốp đất. -> cần phân biệt rễ nấm và vi khuẩn
12. Chia làm 3 loại: nhóm nấm phân hủy từ thực vật thành mùng, hữu cơ -> có lợi cho cây trồng; nhóm 2: cộng sinh với cây trồng -> cố định đạm; nhóm 3: nhóm nấm gây hại cho cây trồng. Nấm rễ thuộc nhóm 2.
13. Quan hệ hỗ sinh giữa nấm và rễ. chia ra 2 loại ngoại nấm rễ và nội nấm rễ. Nội nấm rễ đóng vai trò quan trọng hơn đối với thực vật -dẫn truyền dinh dưỡng, chứa thức ăn. 
14. Nấm rễ chia làm 2 nhóm: ngoại cộng sịnh và nội cộng sinh -> nấm rễ luôn có lợi cho cây, không làm chết rễ cây. Nấm phytophora tấn công cổ rễ ở cây tiêu theo nghiên cứu 2011, và nay tấn công cổ rễ cây sầu riêng. Có 1 số hóa chất được dùng để diệt loại nấm này. 
15. Nấm rễ cộng sinh kích thích sự tăng trưởng của cây trồng: Một loại nấm có thể cộng sinh với nhiều loại cây khác nhau và ngược lại.
16. Một số loại nấm và vi khuẩn phát triển trên đất có thể hình thành quá trình cộng sinh với thực vật. Sự kết hợp đó mang lại lợi ích cho cả thực vật và vi sinh vật, khả năng kích thích sự sinh trưởng của cây, giúp cho thực vật có thể hấp thụ hiệu quả nước và các chất dinh dưỡng vi lượng từ đất. Đặc tính này của nấm có thể được dùng nhằm hạn chế sử dụng phân bón hóa học đối với cây trồng.
17. Các loại nấm khác, có loại tốt cho cây, có loại lại hại cây trồng.
18. Phân huỷ chất hữu cơ, lấy dinh dưỡng từ rễ, trả lại cây nước và khoáng chất; liên kết một số loại cây trồng với nhau. Mặt khác, một số loại nấm rễ có thể ức chế mầm bệnh và kích thích sự sinh trưởng của cây trồng.
19. Thúc đẩy phát triển hệ rễ, tăng khả năng hấp thụ dinh dưỡng
20. Nấm rễ thường làm tăng khả năng hấp thu các hợp chất vô cơ của thực vật như nitrat và photphat từ đất có nồng độ những nguyên tố thiết yếu thấp. Ở một số nấm rễ, thành phần nấm có thể đóng vai trò trung gian giữa thực vật với thực vật, vận chuyển carbohydrate và các chất dinh dưỡng khác.
21. Nhóm nấm rễ làm tăng khả năng hấp thu các chất dinh dưỡng; nước của hệ rễ; kích thích sinh trưởng của cây bằng cách tiết ra các hooc mone thực vật; làm thay đổi cấu trúc đất theo hướng có lợi cho cây trồng.
22. Nhóm nấm ký sinh côn trùng (ví dụ: Beauveria bassiana; Metarhizium…) tiêu diệt côn trùng hại cây trồng. 
23. Nhóm nấm đối kháng (vd: Trichoderma, Pseusomonas, Bacillus, Paecilomyces…) tiết chất kháng sinh kìm hãm, ức chế, tiêu diệt nấm hại cây trồng.
24. Ức chế vi sinh vật gây hại giảm sâu giảm bệnh cho cây trồng.
25. Sợi nấm của nấm rễ trong có thể định vị các chất dinh dưỡng trong đất nhanh hơn so với rễ và tạo thành các sợi nấm “hút” phân nhánh nhỏ trong chất mùn. Nó hấp thụ được dinh dưỡng ở dạng giống như rễ, nhưng hơn thế, sợi nấm có khả năng hấp thụ tốt hơn hơn khi phospho ở dạng ít tan. Nấm cộng sinh có lợi có khả năng sinh khối sẽ phát triển trên giá thể khô có lợi cho cây trồng: Glomus intraradices, G. mosseae, G. aggregatum, G. Etunicatum
26. Giảm: khả năng ức chế do hạn hán, sốc khi chiết cành, thất thoát dinh dưỡng.
27. Tăng: năng suất, khả năng đậu hoa và quả, khả năng tồn tại của cây.
28. Thúc đẩy: phát triển hệ rễ, hấp thụ dinh dưỡng, và khả năng tự nuôi sống của cây trồng và cải thiện cấu trúc đất qua việc tạo ra các chất hữu cơ và chất keo.
29. Nấm rễ là cánh tay nối dài của cây trong đất.

Câu hỏi thảo luận:

III. Nếu phân bón hóa học làm gia tăng năng suất cây trồng trong thời gian ngắn hạn, vậy tại sao chúng lại không làm được điều đó trong thời gian lâu dài, mà phải tăng hàm lượng phân bón hóa học liên tục? (III. If soluble fertilisers boost crop yields in the short term, why might they not continue to do so in the long term without ever-increasing applications?)
Các ý kiến thảo luận:
1. Phân hóa học cây trồng ăn trực tiếp, vi sinh vật không hấp thu dd để chuyển hóa  Đất không được làm giàu chất dinh dưỡng. (Kim Thoa)
2. Chỉ chuyên cấp dinh dưỡng cụ thể nào đó cho cây trồng. Cây chỉ phụ thuộc vào chất dinh dưỡng bên ngoài bón cho cây.
3. Đất bị nén, nước không thâm nhập vào đất,  rễ kém phát triển giảm năng suất.
4. Bón phân hóa học  cho hoa lúc đầu rất tốt, cung cấp cho từng giai đoạn phát triển của cây nhanh, nhưng sau đó cây dễ bị bệnh. Mình nghĩ kết cấu đất bị thay đổi và làm đất bị thoái hóa, ví dụ phân có gốc clo làm chết hệ vi sinh vật làm đất bị thoái hóa. (Anh Cường)
5. Bổ sung bón hóa học bốc hơi thất thoát dinh dương vào không khí nên phải bổ sung nhiều hơn 
6. Sau mỗi vụ chỉ tăng năng suất nhất thời. Dùng lâu dài pH giảm, đất thoái hóa, năng suất giảm, nông dân lại tăng lượng phân càng làm đất thoái hóa. ( Anh Nhất )
7. Dung phân hóa học nhiều đất chua, đất nén, bón nhiều phân cây cũng không hấp thụ được, càng bón nhiều hơn cây cũng không hấp thu được. (Anh Hoàng Cương)
8. Các đời sống động vật trong đất bị ảnh hưởng, giảm đa dạng thực vật do đất ngày càng cằn cỗi : Giải pháp là để cỏ, giữ ẩm, chỉ phát cỏ năm đầu, cỏ mọc ít sau cỏ mọc nhiều hệ vi sinh vật tốt hơn 
9. Phân hóa học làm mất cân bằng sinh thái chủ yêu là đơn chất. Hàm lượng hóa học cao cây sinh trưởng nhanh. Làm giảm các chất khác do mất cân bằng. ( Anh Sang Trồng bưởi)
10. Vi sinh vật giúp tổng hợp như một nhà máy sản xuất các chất cần thiết cho cây. Khi bị mất cân bằng hệ sinh thái bị suy giảm khả năng tổng hợp của vi sinh vật làm đất thiếu dinh dưỡng
11. Cây phát triển không đồng đều, lá thân hoa quả phát triển không đồng bộ làm hệ sinh thái đất mất cân bằng, sinh lý cây trồng mất cân đối, rối loạn.
12. Phân hoá học giúp cây sinh trường và phát triển nhanh nhưng cấu trúc đất bị phá huỷ- chặt đất, rễ cây phát triển kém. Cây lấy đi dinh dưỡng thì đất ngày càng cạn kiệt, nếu bón phân hoá học nên vụ sau lại phải tăng lượng phân do hệ sinh vật đất ngày càng suy giảm số lượng và chất lượng. Nhưng bón phân hữu cơ thì khi cây lấy đi dinh dưỡng qua các vụ thì hệ sinh vật đất giúp tái tạo lại dinh dưỡng và giúp các khoáng chất chuyển sang dạng dễ tiêu cho cây. Vd bón cây thanh long 1 gốc là 500gram đạm, 500gram P2O5 (lân) + 750 gram Kali/ 1 năm. Nếu chong đèn thúc cho cây ra hoa thì vụ sau phải bón thêm 100-150 gram phân mỗi loại và bón thêm phân hữu cơ thì mới đảm bảo chất lượng quả.
13. Phân hoá học liên quan tới muối và gốc axits, nó giúp tạo lượng H+ làm chua đất làm pH đất thay đổi và phá huỷ hệ vi sinh vật đất. Và hệ thống vi sinh vật bị phá vỡ và có các kim loại nặng trong phân được giải phóng gây độc cho đất, cho cây.
14. Phân vô cơ dễ hoà tan, dễ hấp thu, nó không thể nằm lâu trong đất do đó khi bón vào đất thì hệ vi sinh vật đất không có điều kiện tốt để phát triển. 
15. Bón phân hữu cơ nó “bền hơn, tốt lâu hơn”, tần suất bón thưa hơn, và chất lượng quả tốt hơn.
Câu hỏi liên quan tới ngộ độc hữu cơ.
[Hỏi]. Khi nông dân bón Phân con gà Italpollina Phân này chứng nhận hữu cơ OMRI. Có hiện tượng nông dân nói rằng “cây bị ngộ độc vì phân hữu cơ bón nhiều quá”.Điều này có đúng không?
[Đáp]. Kiểm tra phân đó có trộn lẫn hoá học không? Và phân đó có hoai mục chưa? Một số phân bị trộn lẫn phân u rê. Trong lúa có nhiều rơm rạ, mà khi vi sinh vật phân huỷ làm cho rễ lúa bị ngộ độc. Mà chỉ nên để 1 lượng vừa phải. Khi sử dụng xác bã thực vật nên để vừa phải cho rễ cây được hô hấp và lấy oxy rễ dàng. Môi trường axit làm gốc phốt phát bị kết tủa.
Kinh nghiệm chia sẻ thêm
Tạo phân cá- xác cá+ vi sinh vật (vi sinh làm giảm mùi hôi) bón cho bưởi, dứa thì lần đầu tiên sẽ giảm đi 1 lần bón phân hoá học thay vì phải bón 3 lần phân hoá học 1 năm. Vụ sau thì còn giảm tiếp do chất lượng đất được cải thiện. Chất lượng cải thiện- ngọt, và màu sắc đẹp hơn.

Những câu hỏi của học viên cho thầy Alan Broughton
 
1. Thói quen đốt đòng sau thu hoạch. Để tiêu diệt mầm sâu bênh và tạo nguồn phân từ việc đốt, có đúng không ạ?
2. Đã sử dụng nhiều nấm để phòng ngừa sâu bệnh…nấm tricoderma và một số loại khác liệu có tốt như quảng cáo hay không? Làm thế nào biết được nấm mình đang nhân nuôi là ở thế hệ F1, F2 như như thế nào,không biết còn nguyên chủng hay không? Thời điểm nào thuận lợi nhất để nhân cấy nấm theo điều kiện thời tiết, khí hậu như thế nào?
3. Bệnh lá gân xanh trên cây có múi, bệnh xì mủ thì có cách nào khắc phục nhờ các nấm hoặc vi khuẩn nào dùng dưới đất có thể hỗ trợ không?
4. Vườn đang bị lỡ cổ rễ thì có cách nào khắc phục không ạ?
5. Làm sao xác định được đất  ở 1 vị trí nào đó có loại nấm rễ và nấm khác ạ?
6. Cần biết thêm về ứng dụng thực tế về cách sử dụng nấm và vi sinh bổ sung?
7. Trồng sầu riêng, nấm Phytophora rất khó diệt và thuốc trừ nấm (hóa học) thì đắt tiền (nguồn gốc từ Úc diệt nấm rất hữu hiệu). Theo hướng hữu cơ thì có phương pháp gì để diệt loại nấm này?
8. Vì nấm rễ có tác dụng giữ nước và giúp cây hấp thu dinh dưỡng…. như vậy đặc biệt có lợi đối với các cây chịu hạn (thông,..). Với chế phấm nấm rễ mà thầy giới thiệu thì có tác dụng với tất cả các loại cây hay không ạ?